Thuốc Gây Mê: Tác Dụng, Lưu Ý Và Các Loại Được Dùng Hiện Nay

Thuốc gây mê thường được chỉ định sử dụng trong các ca phẫu thuật. Tuy nhiên, thuốc gây mê có tác dụng gì và nên sử dụng loại nào là vấn đề luôn được đông đảo bạn đọc quan tâm. Để lý giải vấn đề này, hãy cùng Miomed Việt Nam tìm hiểu qua bài viết sau để có thể cập nhật những kiến thức quan trọng về thuốc gây mê.

Thuốc gây mê có tác dụng gì?

Thuốc gây mê là loại thuốc thường được dùng với mục đích giúp giảm đau cho bệnh nhân, đồng thời giúp bác sĩ thuận tiện trong lúc phẫu thuật.Thuốc có động lên hệ thần kinh trung ương, khiến người bệnh lập tức rơi vào trạng thái ngủ mê man, mất hoàn toàn ý thức và khả năng phản xạ của cơ thể. Tuy nhiên các hoạt động hô hấp, lưu thông máu, bài tiết… vẫn được duy trì.

Phân loại và công dụng của các loại thuốc gây mê

Thuốc gây mê được chia thành 2 loại, mỗi loại đều có những công dụng và đặc tính riêng. Tùy theo tình trạng bệnh lý, mức độ nguy hiểm của từng ca phẫu thuật, cũng như thể trạng của từng bệnh nhân mà bác sĩ chỉ định loại gây mê phù hợp.

A. Thuốc gây mê qua đường hô hấp

Đặc điểm gây mê qua đường hô hấp là dễ sử dụng, hấp thụ nhanh và mau đào thải. Được chia làm 2 dạng như sau:

Thuốc gây mê đường hô hấp có thể bay hơi

Thuốc gây mê dạng này thường được dùng thuốc mê dạng xịt, có đặc tính là không màu sắc, không mùi vị, dễ bay hơi, hấp thụ nhanh vào cơ thể nên thường được dùng để khởi mê, duy trì mê. Đồng thời, thuốc còn có tác dụng an thần, giãn cơ hiệu quả.

Gây mê qua đường hô hấp tác dụng nhanh, đào thải ra khỏi cơ thể sau thời gian ngắn
Gây mê qua đường hô hấp tác dụng nhanh, đào thải ra khỏi cơ thể sau thời gian ngắn

Các loại thuốc thường được dùng và đặc điểm của từng loại

  • Diethyl Ether:  Tác dụng chậm, giãn cơ hiệu quả ở 3 giai đoạn, tính an toàn cao và ít gây hại cho tim.
  • Halothan: Gây mê nhanh, đào thải nhanh chóng sau 1 giờ và không gây kích ứng qua đường hô hấp
  • Enfluran: Tác dụng mạnh, giãn cơ nhanh chóng, không ảnh hưởng đến hô hấp, ít gây hại cho gan và thận
  • Isofluran: Gây mê nhanh chóng, duy trì nhịp tim ổn định, giãn cơ hiệu quả, ít gây hại cho gan

Thuốc gây mê đường hô hấp thể khí

Là một dạng khí N20 (Nitơ oxit), hay còn có tên gọi là khí cười. Đây là một loại khí tự nhiên có đặc tính dễ cháy, không màu sắc, không mùi vị, có vị ngọt.

B. Thuốc gây mê qua đường tĩnh mạch

Là phương thức gây mê tiêm qua đường tĩnh mạch kết hợp với các loại thuốc khác trong lúc gây mê toàn thân. Đối với gây mê vùng và gây mê tại chỗ thuốc có tác dụng khởi mê, duy trì mê và giúp an thần. Đặc điểm của gây mê tĩnh mạch sau là gây mê rất nhanh, đào thải nhanh ra khỏi cơ thể, hồi phục ý thức nhanh cho người bệnh.

Các loại thuốc thường được dùng và đặc điểm của từng loại

  • Propofol: Có tác dụng giãn cơ động mạch và tĩnh mạch, giảm đau hiệu quả với yếu tó gây ngủ, nhược điểm của thuốc này là có thể hạ huyết trong lúc gây mê.
  • Ketamin: Thuộc nhóm thuốc barbituric, có thể gây mê bằng nhiều cách như tiêm tĩnh mạch, đặt hậu môn, uống trực tiếp…được dùng cho các bệnh nhân có hệ thần kinh trung ương nhạy cảm.
  • Thiopental: Gây mê ngay lập tức sau khi tiêm, có thể gây đau chỗ tiêm vì kích thích qua tĩnh mạch
  • Etomidat: Tác dụng mạnh, có thể xảy ra tình trạng nhịp tim và huyết áp không ổn định.
Gây mê qua đường tĩnh mạch thường được dùng cho gây mê toàn thân
Gây mê qua đường tĩnh mạch thường được dùng cho gây mê toàn thân

Cơ chế tác động của thuốc gây mê

Thuốc gây mê được đưa vào cơ thể bệnh nhân nhằm mục đích khiến cho bệnh nhân mất ý thức và khả năng phản xạ tạm thời, không còn cảm giác đau đớn trong các ca phẫu thuật. Thuốc sau khi đi vào cơ thể sẽ ức chế hệ thần kinh trung ương khiến bệnh nhân ngủ sâu, mất hoàn toàn ý thức cho đến khi thuốc hết tác dụng.

Tác động của thuốc gây mê khiến bệnh nhân rơi vào trạng thái hôn mê qua các giai đoạn sau:

  • Giai đoạn 1: Được gọi là giai đoạn khởi mê trong phẫu thuật, lúc này bệnh nhân còn tỉnh táo, thuốc phát huy công dụng giảm đau và gây ngủ.
  • Giai đoạn 2: Thuốc bắt đầu tác động đến hệ thần kinh trung ương, bệnh nhân dần mất ý thức, bắt đầu rơi vào trạng thái hôn mê, nhưng vẫn duy trì các hoạt động hô hấp của cơ thể. Đây gọi là giai đoạn duy trì mê trong lúc phẫu thuật.
  • Giai đoạn 3: Gây ức chế hô hấp và liệt hành tủy dẫn đến trường hợp ngừng hô hấp và ngừng tim, khiến bệnh nhân có thể tử vong từ 3-4 phút. Đây được gọi là giai đoạn liệt hành tủy, do gây mê quá liều.

Thuốc gây mê có tác động rất mạnh, nếu không được tính toán đúng liều lượng và theo dõi kỹ, sẽ gây hại đến sức khỏe của bệnh nhân, thậm chí là cả tính mạng. Do đó, thuốc gây mê cần được bác sĩ lên kế hoạch phù hợp với từng đối tượng và kiểm soát chặt chẽ trong quá trình gây mê.

Cơ chế tác động của thuốc mê rất phức tạp, bác sĩ cần sử dụng đúng liều lượng thuốc để bảo vệ sức khỏe bệnh nhân
Cơ chế tác động của thuốc gây mê rất phức tạp, bác sĩ cần sử dụng đúng liều lượng thuốc để bảo vệ sức khỏe bệnh nhân

Tác dụng phụ của thuốc gây mê

Thuốc gây mê có thể xảy ra những tác dụng phụ không mong muốn như:

  • Sau khi tỉnh dậy bệnh nhân có thể sẽ cảm thấy đau đầu, chóng mặt, khô miệng do tác dụng phụ của thuốc gây mê, để cải thiện tình trạng này bệnh nhân nên uống một ít nước
  • Bệnh nhân sẽ cảm thấy đau đớn do hết thuốc gây mê
  • Người bệnh sẽ cảm thấy ngứa nếu có dùng thuốc giảm đau opioid trong quá trình phẫu thuật
  • Sau phẫu thuật bệnh nhân có thể đi vệ sinh khó trong khoảng thời gian ngắn
  • Có thể xảy ra tình trạng buồn nôn, do tác dụng của thuốc kháng sinh trong quá trình gây mê
  • Bệnh nhân ngủ mê man, choáng váng, nhầm lẫn cảm giác này có thể kéo dài trong vài giờ, cũng có thể là vài ngày, vài tuần tùy theo thể trạng và độ tuổi của từng bệnh nhân.
  • Nhiệt độ cơ thể có thể giảm do phải gây mê trong thời gian dài nên dẫn đến tình trạng  bệnh nhân cảm thấy run và thấy ớn lạnh.
  • Có thể ảnh hưởng đến trí nhớ của bệnh nhân dẫn đến tình trạng suy giảm nhận thức sau phẫu thuật

Một số biến chứng khi dùng thuốc gây mê

Bên cạnh những tác dụng phụ có thể xảy ra, thuốc gây mê cũng tồn tại những biến chứng sau:

  • Người bệnh có thể tỉnh dậy lúc đang phẫu thuật, tuy nhiên tình trạng này xác suất xảy ra rất thấp
  • Có thể xảy ra tình trạng co thắt phế quản, thanh quản dẫn đến tình trạng bệnh nhân thở khò khè, thở nhanh, thở khó, có khi không hô hấp được.
  • Các loại thuốc gây mê thường có tác dụng ức chế thần kinh hô hấp, do đó có thể dẫn đến trường hợp suy thở hoặc ngừng thở ở người bệnh lớn tuổi, sức khỏe yếu hoặc thiếu khối lượng tuần hoàn.
  • Tình trạng bệnh nhân thiếu oxy khi phẫu thuật, xảy ra khi khí oxy vận chuyển đến tế bào không đủ.
  • Giảm huyết áp động mạch do thuốc mê tác động trực tiếp lên cơ tim
  • Rối loạn nhịp tim, nhịp tim tăng giảm bất thường trong quá trình phẫu thuật
Thuốc gây mê cũng có thể xảy ra những biến chứng ngoài ý muốn trong lúc phẫu thuật
Thuốc gây mê cũng có thể xảy ra những biến chứng ngoài ý muốn trong lúc phẫu thuật

Những lưu ý chung khi sử dụng thuốc gây mê

Để bảo vệ sức khỏe và hạn chế những rủi ro có thể xảy ra, dưới đây là một số lưu ý mà bệnh nhân cần biết trước khi được bác sĩ gây mê:

  • Người bệnh nên thông báo với bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng, cũng như các thành phần thuốc mà bản thân không thể thích ứng
  • Nên làm theo lời căn dặn của bác sĩ không ăn uống bất kỳ thứ gì trong vòng 24 giờ trước khi thực phẫu thuật (bệnh nhân có thể uống nước lọc)
  • Bệnh nhân nên hạn chế hút thuốc lá ít nhất 6 tuần trước khi thực hiện phẫu thuật
  • Không được uống rượu bia, sử dụng chất kích thích trong vòng 24 giờ trước khi phẫu thuật
  • Bệnh nhân cao huyết áp, có vấn đề về tim mạch, bị tiểu đường, bệnh thận, mắc chứng khó thở khi ngủ nên thông báo rõ tình trạng bệnh cũng như các loại thuốc đang dùng cho bác sĩ.
  • Giữ tinh thần lạc quan, tránh lo âu căng thẳng vì có thể ảnh hưởng đến kết quả phẫu thuật

Một số câu hỏi liên quan đến thuốc gây mê

1. Dùng thuốc gây mê có nguy hiểm gì cho sức khỏe không?

Thông thường trong một ca phẫu thuật sẽ có một bác sĩ chịu trách nhiệm về gây mê. Trước khi bắt đầu ca phẫu thuật bác sĩ gây mê sẽ đến gặp bệnh nhân hỏi chi tiết về bệnh lý cũng như các loại thuốc mà cơ thể bệnh nhân bị dị ứng. Sau đó, kiểm tra lại các xét nghiệm rồi dựa vào tình trạng bệnh mà lên một kế hoạch gây mê phù hợp.

Đồng thời, bác sĩ gây mê cũng chịu trách nhiệm theo dõi tình hình bệnh nhân trong suốt ca phẫu thuật. Do đó, bạn có thể an tâm khi thực hiện gây mê trong phẫu thuật. Tuy nhiên, thuốc gây mê cũng có thể gây ra một số biến chứng, do đó bạn thông báo với bác sĩ một cách chi tiết những thông tin được bác sĩ yêu cầu để hạn chế những rủi ro có thể xảy ra.

Thuốc gây mê liệu có gây hại cho sức khỏe luôn là thắc mắc của tất cả người bệnh
Thuốc gây mê liệu có gây hại cho sức khỏe luôn là thắc mắc của tất cả người bệnh

2. Thuốc gây mê có tác dụng trong bao lâu?

Thuốc gây mê sau khi đưa vào cơ thể người bệnh từ 1-2 phút sẽ khiến người bệnh lập tức chìm vào giấc ngủ sâu. Sau khi ngưng tiêm thuốc vào cơ thể từ 15-30 phút, bệnh nhân sẽ dần tỉnh lại và tỉnh táo hoàn toàn từ 1-2 giờ. Tuy nhiên, tùy theo thể trạng người bệnh và loại thuốc sử dụng mà thuốc gây mê có tác dụng lâu hơn.

3. Thuốc gây mê có ảnh hưởng đến trí nhớ không?

Các loại thuốc gây mê được sử dụng trong các ca phẫu thuật có thể ảnh hưởng đến trí nhớ của bạn nhất thời, nhưng không ảnh hưởng lâu dài đến chức năng ghi nhớ của não bộ. Trường hợp sau khi phẫu thuật trí nhớ của bạn suy giảm có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, do đó bạn nên đến gặp bác sĩ để được tư vấn và điều trị kịp thời.

Vừa rồi, chúng tôi đã cung cấp đến bạn những thông tin cần thiết về thuốc gây mê, cũng như là những lưu ý quan trọng trong quá trình gây mê. Mong rằng qua bài viết này bạn sẽ cập nhật được những kiến thức hữu ích về thuốc gây mê để bảo vệ sức khỏe chính mình và người thân.

Có thể bạn quan tâm:

Quá Trình Gây Mê Toàn Thân Như Thế Nào? Những Điều Cần Biết

Gây Mê Tĩnh Mạch Những Điều Bạn Cần Biết Về Phương Pháp Này

Gây Mê Nội Khí Quản Là Gì? Khi Nào Cần Thực Hiện Loại Này

Cùng chuyên mục

BÌNH LUẬN (0)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Ẩn