Cơ Chế Tác Dụng Của Thuốc Mê Và Những Điều Bạn Cần Biết Rõ

Thuốc mê được sử dụng nhiều trong bệnh viện và các cơ sở y tế với mục đích gây mê phẫu thuật.  Vậy cơ chế tác dụng của thuốc mê ra sao? Những lưu ý gì cần nắm rõ khi dùng thuốc mê? Để giải đáp toàn bộ những thắc mắc trên bạn hãy cùng Miomed Việt Nam tìm hiểu qua bài viết sau đây nhé!

Cơ chế tác dụng của thuốc mê

Thuốc mê được hiểu đơn giản là loại thuốc gây tác động lên hệ thần kinh trung ương, khiến bệnh nhân dần chìm vào mê man, hôn mê sâu (không biết gì). Trạng thái hôn mê này chỉ diễn ra tạm thời, trong quá trình mê man người bệnh vẫn duy trì các hoạt động hô hấp, bài tiết,… Sau một khoảng thời gian, có thể dài hoặc ngắn tùy vào liều lượng đã dùng, người dùng thuốc sẽ dần hồi phục lại trạng thái bình thường.

Trong quá trình gây mê có thể sử dụng duy nhất một loại thuốc hỗ trợ mê, hoặc đồng thời kết hợp với những loại thuốc khác: Thuốc an thần, thuốc giãn cơ,… Việc này giúp hạn chế tối đa các tác dụng phụ có thể xảy ra, và giúp gây mê tốt hơn.

Nếu dựa vào cách đưa thuốc mê vào cơ thể người bệnh, thông thường thuốc mê sẽ được phân làm 2 dạng: Là thuốc mê đường tĩnh mạch và thuốc mê đường hô hấp. Dù được sử dụng phương pháp nào đi nữa, thì thuốc mê cũng hòa tan cùng máu và lan truyền đến hệ thần kinh trung ương, khiến người dùng thuốc rơi vào trạng thái mất ý thức tạm thời. Còn nếu dựa theo tính chất, đặc điểm của thuốc thì thuốc mê được phân chia thành 3 dạng chính: Thuốc mê dạng nước, dạng bột và dạng khí,….

Bạn có thể xem chi tiết cách phân loại thuốc mê qua bài viết:  Phân loại các dạng thuốc mê hiện nay

Thuốc mê được đưa vào cơ thể người bệnh chủ yếu qua đường tĩnh mạch và đường hô hấp. Thông qua 2 cách này, thuốc mê sẽ dần thấm vào máu rồi di chuyển đến hệ thần kinh trung ương gây ức chế, khiến bệnh nhân hôn mê
Thuốc mê được đưa vào cơ thể người bệnh chủ yếu qua đường tĩnh mạch và đường hô hấp. Thông qua 2 cách này, thuốc mê sẽ dần thấm vào máu rồi di chuyển đến hệ thần kinh trung ương gây ức chế, khiến bệnh nhân hôn mê

Thuốc mê tác động vào hệ thần kinh trung ương lần lượt qua các bước: Chúng di chuyển từ vỏ não rồi dần đến vị trí dưới vỏ não của người bệnh, tiếp theo lan truyền đến phần tủy sống rồi từ từ làm mất dần phản xạ, ý thức và cuối cùng gây ức chế lên thần kinh vận động của bệnh nhân.

Do tác dụng từ thuốc mê khi thấm dần vào cơ thể mà bệnh nhân sẽ trải qua lần lượt các trạng thái:

  • Giai đoạn giảm đau: Nó cũng được gọi là giai đoạn khởi mê trong phẫu thuật, lúc này ý thức người bệnh vẫn tỉnh táo, dần cảm thấy buồn ngủ, thuốc bắt đầu đáp ứng với kích thích hạn chế các cơn đau.
  • Giai đoạn kích thích: Giai đoạn này người bệnh mất ý thức từ từ, nguyên nhân do thuốc mê gây ức chế lên phần vỏ não. Một số trường hợp có thể làm người bệnh rơi vào các trạng thái: Buồn nôn, lượng nước bọt tiết ra nhiều, tinh thần bị kích động,…
  • Giai đoạn phẫu thuật: Lúc này người bệnh không còn ý thức cũng như các phản xạ tự nhiên. Tuy nhiên, trạng thái này chỉ tạm thời và người bệnh vẫn hô hấp bình thường, sau đó nông dần.
  • Giai đoạn liệt hành tủy: Đây là một trong những giai đoạn nguy hiểm, rất ít khi xảy ra. Khi thuốc mê gây ức chế lên hệ hô hấp, cũng như vận mạch ở vị trí hành tủy khiến liệt hệ hô hấp. Từ đó, khiến bệnh nhân ngừng hô hấp và tim cũng ngừng đập, người bệnh có thể tử vong chỉ sau 3 phút đến 4 phút đồng hồ.
Thuốc mê được đưa vào cơ thể bệnh nhân chủ yếu qua đường tĩnh mạch và đường hô hấp, chúng hòa tan vào máu và gây ức chế lên hệ thần kinh trung ương khiến người bệnh dần rơi vào trạng thái hôn mê sâu
Thuốc mê được đưa vào cơ thể bệnh nhân chủ yếu qua đường tĩnh mạch và đường hô hấp, chúng hòa tan vào máu và gây ức chế lên hệ thần kinh trung ương khiến người bệnh dần rơi vào trạng thái hôn mê sâu

Dưới đây là 2 cơ chế nổi bật nhất về tác dụng của thuốc mê được nhiều nhà khoa học nghiên cứu:

Cơ chế lý hóa

Dựa theo tài liệu về những kết quả đã nghiên cứu từ Meyer trong năm 1899 và của Overton trong năm 1901, đã chỉ ra rằng thuốc mê có thể tác động mạnh mẽ và khả năng hòa tan tốt trên các màng sinh học của con người. Trong đó, hiệu lực và tính chất gây mê có mối quan hệ chặt chẽ với tính hòa tan của Lipid tồn tại trong thuốc mê.

Khi thuốc được đưa vào cơ thể người bệnh, nó bắt đầu lan truyền và tác động vào màng sinh học, khi thể tích tại màng sinh học căng tới mức tối đa sẽ khiến cơ thể bệnh nhân rơi vào tình trạng hôn mê sâu. Nguyên nhân khiến màng sinh học căng được một phần nhờ vào phản ứng từ thuốc mê với Protit.

Do những thay đổi đã xảy ra tại cấu trúc của màng tế bào, đã làm quá trình dẫn truyền hệ thần kinh tại các nơi tiếp xúc của phần não bị tác động lớn, từ đó gây ra hiện tượng mê. Những lý giải trên được nhiều người cho là hợp lý và đặt nhiều niềm tin vào nó.

Cơ chế sinh lý, sinh hóa thần kinh

Dựa vào các nghiên cứu về cơ chế tác dụng của thuốc mê, nhiều người đã cho rằng thuốc mê có thể tác động làm ngăn cản quá trình lan truyền thần kinh tại các nơi tiếp hợp. Tuy nhiên, cho đến hiện tại vẫn chưa thể biết chính xác là diễn ra tại trước hay đằng sau vị trí tiếp hợp.

Đặt giả thuyết nó diễn ra trước vị trí tiếp hợp thì nguyên do chủ yếu có thể liên quan đến quá trình giảm phóng thích của Acetylcholi. Hay cũng có thể do Axit gamma aminobutyric gây ức chế lên Acetylcholin. Trường hợp còn lại, nó diễn ra tại vị trí sau nơi tiếp hợp thì nguyên nhân chính là do làm hạn chế sự nhạy cảm lên Acetylcholin. Ngoài ra, cũng có thể do khả năng tăng cường sự phân cực tại màng sau vị trí tiếp giáp.

Hơn nữa, những nhà nghiên cứu cũng đưa ra quan điểm rằng các loại thuốc mê khi vào cơ thể người bệnh sẽ tác động vào các ty lạp thể. Việc này khiến cho cơ thể người bệnh hạn chế khả năng hấp thu Ca++ nội bào, từ đó gây giảm sự phóng thích các chất dẫn truyền tại hệ thần kinh. Từ đây, chúng làm mất hẳn sự ổn định trong những màng sau tại vị trí tiếp hợp. Cuối cùng, làm hạn chế quá trình dẫn truyền của hệ thần kinh tại vị trí tiếp hợp, kéo theo giảm các chức năng của hệ thần kinh trung ương.

Các nhà khoa học cho rằng cơ chế tác động của thuốc mê thường thông qua 2 cơ chế chủ yếu là cơ chế lý hóa và cơ chế sinh lý, sinh hóa thần kinh
Các nhà khoa học cho rằng cơ chế tác động của thuốc mê thường thông qua 2 cơ chế chủ yếu là cơ chế lý hóa và cơ chế sinh lý, sinh hóa thần kinh

Những lưu ý khi dùng thuốc mê

Bản thân thuốc mê luôn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, chúng có thể gây ra những biến chứng và tác dụng phụ. Vì vậy, dù sử dụng thuốc mê với bất kỳ mục đích gì, bạn cũng nên nắm rõ những lưu ý sau đây:

  • Trước mỗi cuộc phẫu thuật, bạn cần khai báo rõ ràng và chính xác những thông tin về: Tình trạng bệnh hiện tại, tiểu sử bệnh, các dị ứng của bản thân, những loại thuốc đang dùng,… Điều này giúp bác sĩ chỉ định đúng loại thuốc mê phù hợp với bạn.
  • Không tự ý dùng các loại thuốc mê, đặc biệt nếu bạn sử dụng thuốc mê với những mục đích ngoại trú (cai nghiện, gây mê cho thú y, điều trị mất ngủ kinh niên,…), thì bắt buộc phải có sự cho phép từ bác sĩ, và có đơn kê rõ ràng.
  • Nếu dùng thuốc mê trong các cuộc phẫu thuật thì xuyên suốt quá trình tiến hành cần phải theo dõi tình trạng của người bệnh, để xử lý kịp thời các sự cố có thể xảy ra
  • Nếu xảy ra trường hợp quá liều hay bất kỳ biến chứng nào thì nhanh chóng ngừng việc cung cấp thuốc, điều trị theo đúng các bước đã quy định
  • Kiểm tra hạn sử dụng của thuốc, nếu thấy bất kỳ thay đổi nào về tính chất thuốc thì tuyệt đối không dùng.
  • Những loại thuốc mê dạng pha (bột hòa tan với nước) nếu để quá 24 giờ thì không được dùng
  • Bảo quản thuốc đúng cách, đặt xa tầm tay trẻ em
Không như các loại thuốc khác, thuốc mê luôn chứa đựng nhiều độc tố và nguy hiểm tiềm ẩn đối với người bệnh nếu không được gây mê đúng cách và đúng liều lượng. Vì vậy, trước khi thực hiện gây mê cần nắm vững những lưu ý cần thiết
Không như các loại thuốc khác, thuốc mê luôn chứa đựng nhiều độc tố và nguy hiểm tiềm ẩn đối với người bệnh nếu không được gây mê đúng cách và đúng liều lượng. Vì vậy, trước khi thực hiện gây mê cần nắm vững những lưu ý cần thiết

Bài viết trên nhằm giải đáp cho bạn những vấn đề: Thuốc mê là gì, cơ chế tác dụng của các loại thuốc mê và các lưu ý khi sử dụng thuốc mê. Miomed Việt Nam hy vọng các thông tin trong bài sẽ hữu ích với bạn. Bên cạnh đó, thuốc mê không chỉ được dùng trong bệnh viện mà còn được sử dụng ngoài trú. Nếu bạn đang muốn dùng thuốc mê để gây mê ngoại trú với bất kỳ mục đích gì thì cũng nên tham khảo ý kiến của bác sĩ, chỉ được sử dụng và mua thuốc khi đã có đơn kê từ chuyên gia bạn nhé!

Xem thêm:

Những Tác Dụng Phụ Của Thuốc Gây Mê Sau Phẫu Thuật Cần Biết

Thuốc Mê Có Tác Dụng Mấy Tiếng? Sau Bao Lâu Thì Hết Tác Dụng

Thuốc Gây Mê: Tác Dụng, Lưu Ý Và Các Loại Được Dùng Hiện Nay

Cùng chuyên mục

BÌNH LUẬN (0)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Ẩn